51 năm trước, tôi hai mươi tuổi. Năm nay, tôi bảy mươi mốt. Tháng Tư lại về. Chỉ thấy trong tôi một trĩu nặng lặng lẽ, đọng lại trong lồng ngực, như bầu trời nặng trĩu mây đen trước cơn mưa.
Thế hệ chúng tôi mang trong lòng Tháng Tư như một vết thương sâu: Tháng Tư Quốc Hận. Chúng tôi không cần giải thích với nhau, đó là ngôn ngữ riêng, trong ánh mắt, bằng những mất mát, máu và nước mắt. Không bút mực, sách vở nào ghi lại đầy đủ được.
Con cái chúng tôi nhìn chúng tôi với tình thương chân thật, nhưng chúng nhìn tháng Tư như người đứng trước bức tranh cổ – trân trọng, mà không còn cảm được nhiệt độ của ngọn lửa khi nó còn cháy. Thế hệ kế tiếp đã xây dựng được cuộc sống tốt đẹp trên những vùng đất tự do. Và đó chính xác là điều chúng tôi vượt biển, vượt biên để tạo dựng và trao cho chúng.
Còn các cháu thế hệ thứ ba nhắc đến Việt Nam như một mảnh màu nhỏ trong tấm vải thế giới bản sắc rộng lớn hơn. Đó không phải là thất bại của chúng tôi. Đó chỉ là diễn biến tất yếu của thời gian.
Và mỗi 30-4 tôi lại tự hỏi – như đã tự hỏi suốt 51 năm qua, mượn một tựa sách của cố nhà văn Nguyễn Mạnh Côn – Hòa Bình…Nghĩ gì? Làm gì? Không phải với sự thúc bách hay cay đắng, mà với sự kiên trì lặng lẽ của người đã chứng kiến những giấc mơ, những mảnh đời tan vỡ để hiểu rằng hy vọng không phải là lạc quan một cách ngây thơ. Đó là một sự lựa chọn, được đổi mới mỗi ngày.
Số báo này tập hợp những suy nghĩ, tâm tình của nhiều người, nhiều thế hệ. Điều gắn kết họ không phải là một lập trường chính trị chung, mà là một thói quen chung – thói quen không để ký ức tan biến vào im lặng.
Một dân tộc không mất đi vì bại trận. Họ mất đi khi thế hệ kế tiếp không còn cảm thấy cần tự hỏi: Tôi là ai, tôi từ đâu đến, và tôi muốn đi về đâu?
Chừng nào còn có người đặt câu hỏi ấy – dù bằng tiếng Việt hay tiếng Anh, dù ở Sài Gòn hay ở Hoa Thinh Đốn – thì Việt Nam vẫn còn đó.
Trân trọng,
Nguyễn Quang Dũng
Chủ biên 1975 Magazine
