Your Vote – Your Choice
Lá phiếu – Sự lựa chọn của bạn
Trong số báo trước, The Citizen hay Người Công Dân, tôi đã kể câu chuyện về một bà cụ chín mươi tuổi bước vào phòng phiếu tại Fairfax County, Virginia. Bà nói với tôi rằng từ năm mười tám tuổi cho đến hôm ấy, bà chưa bỏ sót một kỳ bầu cử nào.
Điều làm tôi nhớ mãi không phải là bà đã bỏ phiếu cho ai. Tôi không biết bà là người Cộng Hòa hay Dân Chủ. Tôi cũng không hỏi. Điều đáng nhớ là suốt hơn bảy mươi năm, bà vẫn đều đặn thực hiện một việc rất bình thường của một người công dân: đi bỏ phiếu.
Số báo trước đặt câu hỏi: Một khi có tự do, chúng ta làm gì với nó?
Số báo này xin đi thêm một bước: Khi có quyền lựa chọn, chúng ta lựa chọn như thế nào? Đó có lẽ là một câu hỏi khó hơn.
Bởi vì quyền bỏ phiếu tự nó chưa bảo đảm rằng chúng ta sẽ lựa chọn đúng. Dân chủ không hứa với chúng ta điều đó. Nó chỉ trao cho mỗi công dân quyền được suy nghĩ, quyền được cân nhắc, quyền được đồng ý hay phản đối, và cuối cùng, quyền tự mình quyết định sẽ trao lá phiếu cho ai. Và rồi chúng ta phải sống với hậu quả của sự lựa chọn ấy.
Tôi đã sống ở Hoa Kỳ nhiều thập niên và tham dự nhiều kỳ bầu cử với tư cách là một cử tri. Sau này, khi làm việc tại phòng phiếu, rồi đảm nhận trách nhiệm điều hành một địa điểm bầu cử, tôi lại có cơ hội nhìn nền dân chủ từ một góc độ khác.
Ngày bầu cử thường không có gì phấn khích hay sôi động. Người ta bước vào, trình giấy tờ cần thiết, nhận lá phiếu, đến một bàn ghi phiếu kín (voting booth), tô những ô nhỏ bên cạnh tên những người mình chọn, rồi đưa lá phiếu vào máy kiểm phiếu. Chỉ vài phút. Một việc rất bình thường. Nhưng phía sau hành động bình thường ấy là một ý tưởng rất lớn: Không ai có quyền lựa chọn thay cho người công dân.
Chính quyền không lựa chọn thay bạn. Một chính đảng không được lựa chọn thay bạn. Người hàng xóm không lựa chọn thay bạn. Một tờ báo, một đài truyền hình, một người nổi tiếng hay một người viết trên các mạng xã hội cũng không có quyền lựa chọn thay bạn. Họ có thể thuyết phục bạn. Họ có thể cung cấp thông tin cho bạn. Họ cũng có thể làm bạn giận dữ, sợ hãi, phấn khích hoặc thất vọng. Nhưng khi đứng trước lá phiếu, sự lựa chọn cuối cùng vẫn thuộc về bạn.
Đó là ý nghĩa mà chúng tôi muốn đặt vào hai chữ Your Choice.
Trong chính trị Hoa Kỳ hôm nay, điều này đôi khi trở nên khó khăn.
Đối với không ít người Mỹ hôm nay, Cộng Hòa – Republican và Dân Chủ – Democrat không còn đơn thuần là sự lựa chọn giữa hai chính đảng. Đảng phái dần trở thành một phần của căn tính cá nhân. Người ta không chỉ nói “Tôi bỏ phiếu cho ứng cử viên này”, mà còn nói “Tôi là Cộng hòa” hay “Tôi là Dân chủ.” Khi chính trị trở thành căn tính, chúng ta rất dễ nhìn người phía bên kia không còn như một người công dân có quan điểm khác mình, mà như một đối thủ cần phải đánh bại.
Nhưng dân chủ không chỉ là chuyện thắng – thua.
Sau mỗi kỳ bầu cử, sẽ có người vui và người thất vọng. Đó là điều không thể tránh khỏi. Một nền dân chủ không chỉ được đo lường bằng việc người mình ủng hộ có thắng hay không. Nó còn được đo lường bằng việc chúng ta có tiếp tục tôn trọng quyền của người khác được lựa chọn khác mình hay không; người thắng có chấp nhận những giới hạn của quyền lực hay không; và người thua có tiếp tục tin rằng mình vẫn còn một lá phiếu trong kỳ bầu cử kế tiếp hay không.
Thực ra, người thắng và người thua ngày hôm sau vẫn sống trong cùng một đất nước. Con cái họ vẫn đến những trường học giống nhau. Họ vẫn đi trên những con đường được xây bằng tiền thuế chung. Và chính quyền được bầu lên vẫn phải phục vụ cả những người đã bỏ phiếu chống lại mình. Có lẽ đây là một trong những thử thách khó nhất của dân chủ: học cách lựa chọn mà không biến người lựa chọn khác mình thành kẻ thù.
Một điều khác tôi học được sau nhiều năm bỏ phiếu là rất hiếm khi chúng ta gặp một ứng cử viên hoàn toàn phù hợp với những gì mình tin tưởng.
Có người đồng ý với chúng ta về kinh tế nhưng khác về di dân. Có người gần với chúng ta về chính sách đối ngoại nhưng khác về thuế. Có người có chương trình mà chúng ta thích, nhưng phong cách lãnh đạo khiến chúng ta không yên tâm. Và cũng có lúc chúng ta không thực sự thích bất cứ lựa chọn nào trước mặt.
Lá phiếu không phải là một lời tuyên thệ trung thành với một con người hay một chính đảng. Nó là một quyết định có giới hạn, được đưa ra tại một thời điểm nhất định, dựa trên những thông tin và phán đoán mà người công dân có được lúc ấy. Bởi vậy, một người đã bỏ phiếu cho Đảng Cộng hòa kỳ trước hoàn toàn có thể bỏ phiếu cho Đảng Dân chủ kỳ này. Và ngược lại. Không có gì phản dân chủ trong việc thay đổi ý kiến. Ngược lại, khả năng thay đổi ý kiến sau khi đọc thêm, nghe thêm và suy nghĩ lại có lẽ chính là một trong những biểu hiện quan trọng nhất của một công dân tự do.
Trong số báo này, chúng tôi sẽ nói về hệ thống bầu cử Hoa Kỳ, về hai chính đảng lớn, về những vấn đề đang được tranh luận và về những lựa chọn mà cử tri đang đối diện. Nhưng chúng tôi không hề có ý định nói với độc giả nên bỏ phiếu cho Cộng Hòa hay Dân Chủ.
Lá phiếu là của bạn. Vì vậy, sự lựa chọn cũng phải là của bạn. Và quyền lựa chọn ấy đi kèm với một trách nhiệm: tìm hiểu trước khi quyết định. Không phải chỉ nghe những điều mình muốn nghe. Không phải chỉ đọc những người đồng ý với mình. Không phải chia sẻ một câu chuyện trên Facebook chỉ vì nó xác nhận điều mình vốn đã tin.
Một công dân tự do phải sẵn sàng làm một việc khó hơn: nghe cả những điều khiến mình không thoải mái, và kiểm chứng điều mình đọc. Và đôi khi, phải tự hỏi một câu hỏi khó nhất: Có thể nào mình đã sai?
Tôi lại nhớ đến bà cụ chín mươi tuổi trong số báo trước.
Trong hơn bảy mươi năm đi bỏ phiếu, chắc chắn bà đã bầu chọn những ứng cử viên thắng và những ứng cử viên thua. Những tổng thống bà thích đã đến rồi đi. Những chính sách bà đồng ý rồi cũng thay đổi. Nước Mỹ mà bà bước vào phòng phiếu ở tuổi mười tám chắc chắn rất khác nước Mỹ ở tuổi chín mươi. Nhưng có một điều bà vẫn giữ: Bà vẫn đi bỏ phiếu. Có lẽ đó chính là sợi dây nối Người Công Dân với Lá Phiếu và Sự Lựa Chọn.
Và vào ngày bầu cử, sau tất cả những cuộc tranh luận, những quảng cáo chính trị, những tiếng ồn của truyền thông và những bất đồng giữa chúng ta, cuối cùng chỉ còn lại một người đứng trước một lá phiếu.
Your Vote. Your Choice.
Nguyễn Quang Dũng
Chủ biên, 1975 Magazine
