Kỷ Niệm Ngày Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa 19 tháng 6
“Old soldiers never die; they simply fade away.” Câu nói bất hủ này, của Thống tướng Douglas MacArthur khi ông rời khỏi sân khấu lịch sử năm 1951, chưa bao giờ mang sức nặng đau đớn và trầm lắng như khi ta nhắc đến những người lính của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa hôm nay. Thế hệ cha anh ấy không chết trên chiến trường, nhưng suốt nửa thế kỷ qua, họ đang dần khuất bóng. Họ ra đi trong lặng lẽ, trong những phòng bệnh viện ở Falls Church, Annandale, trong những căn nhà nhỏ ở Springfield hay Rockville. Và khi mỗi người ra đi, một trang sử sống khép lại.
Ngày 19 tháng 6 năm nay, Ngày Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, là dịp để chúng ta không để những trang sử ấy khép lại trong lặng lẽ âm thầm.
Một Ngày Được Luật Pháp Viginia Ghi Nhận
Không phải tự phát, không phải theo thói quen cộng đồng đơn thuần, ngày 19 tháng 6 được Commonwealth of Virginia chính thức ghi nhận bằng văn bản pháp luật. Điều khoản § 2.2-3309.1 của Bộ Luật Virginia (Virginia Code, Title 2.2, Chapter 33: State Holidays and Other Special Days), được thông qua năm 2001, đã chính thức ấn định ngày 19 tháng 6 hằng năm là Vietnamese-Americans Freedom Fighters Day (Ngày Chiến Sĩ Tự Do Người Mỹ Gốc Việt) tại tiểu bang Virginia.
Đây không phải một lời tuyên bố xã giao. Đây là luật của tiểu bang. Virginia, nơi có hơn 60,000 người Mỹ gốc Việt đang sinh sống, nơi mà nhiều gia đình vượt biên đã chọn làm quê hương mới, đã dùng chính hệ thống pháp luật của nơi mình sinh sống để ghi tạc vào lịch sử: Những người lính Việt Nam Cộng Hòa đã chiến đấu, hy sinh vì Tự Do, và cộng đồng này sẽ không quên.
Duyệt binh Ngày Quân Lực 19/6/1971 (Ảnh AFP)
Cùng với điều khoản luật đó, điều khoản § 2.2-3310.2 của cùng bộ luật còn công nhận Lá cờ vàng ba sọc đỏ của Việt Nam Cộng Hòa là Vietnamese-American Heritage Flag, biểu tượng di sản và bản sắc của người Việt tại Mỹ.
Còn trên bình diện liên bang, vào tháng 6 năm 2025, Dân biểu Quốc hội Derek Tran (CA-45), người Mỹ gốc Việt đầu tiên đắc cử vào Quốc hội từ California, đã đệ trình Nghị Quyết H. Res. 528 trước Hạ Viện Hoa Kỳ, chính thức kêu gọi công nhận ngày 19 tháng 6 là Veterans of the Republic of Vietnam Armed Forces Day trên toàn quốc.
Tại Sao Ngày 19 Tháng 6?
Cần nhớ lại rằng ngày 19 tháng 6 là ngày Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa được chính thức thành lập vào năm 1965, đánh dấu sự hợp nhất và tổ chức lại toàn bộ lực lượng quân sự miền Nam dưới một mái nhà thống nhất. Từ đó, ngày 19 tháng 6 hằng năm trở thành Ngày Quân Lực VNCH, ngày cả quân đội và người dân miền Nam cùng nhau tôn vinh những người mặc áo trận bảo vệ Miền Nam Tự Do. Sau biến cố 30 tháng 4 năm 1975, ngọn lửa ấy không tắt, nó được mang theo trên những con thuyền vượt biển, trong những trại tị nạn, rồi sang tới đất Mỹ.
Năm 2025 đánh dấu tròn 60 năm ngày truyền thống này bắt đầu. Sáu mươi năm đủ dài để một thế hệ sinh ra, lớn lên, và bắt đầu hỏi: “Ba đã chiến đấu cho điều gì?”
Họ Đang Dần Mờ Khuất; Nhưng Chưa Phải Hôm Nay
Trong nhiều buổi tưởng niệm cộng đồng những năm gần đây, người ta để ý thấy rằng những bộ quân phục thẳng nếp, những chiếc mũ bê-rê còn giữ được màu nguyên thủy, nhưng những người trong những bộ quân phục ấy bước chân đã chậm, tóc đã bạc màu. Thế hệ lính chiến của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, những người đã cầm súng trước năm 1975, đang ở độ tuổi 70, 80, thậm chí 90. MacArthur nói đúng: người lính già không chết, họ dần khuất. Và chúng ta đang chứng kiến điều đó xảy ra, không thể cưỡng lại.
Nhưng “dần khuất” không có nghĩa là “bị lãng quên”. Đó là sự lựa chọn của những người còn ở lại đây – là thế hệ con cháu, các tổ chức cộng đồng, và những tờ báo như tạp chí này.
Chúng ta không chỉ tưởng niệm quá khứ. Chúng ta đang trao truyền ngọn lửa. Những người lính ấy đã chiến đấu để thế hệ sau có thể sống tự do. Và thế hệ sau đang thực hiện điều đó: học hành, làm việc, viết văn, làm chính trị, nuôi dưỡng ký ức. Sự hiện diện của cộng đồng người Việt tại Virginia, với luật pháp ghi nhận, với lá cờ vàng được vinh danh, với những buổi lễ trang trọng mỗi tháng Sáu, là bằng chứng rằng sự hy sinh của các thế hệ trước không hề bị lãng quên.
Một Ngày Cho Cả Hai Thế Hệ
Ngày 19 tháng 6 không chỉ là ngày của các cựu chiến binh VNCH. Đây là ngày của cả cộng đồng, của những người con sinh ra trên đất Mỹ, của những thanh niên lần đầu nghe cha kể về trận chiến năm xưa, của những học sinh viết luận về lịch sử gia đình mình bằng tiếng Anh nhưng cảm xúc bằng tiếng Việt.
Mỗi người lính già đang khuất dần mang theo một kho trí nhớ không thể sao chép. Trách nhiệm của thế hệ trẻ, và của những diễn đàn như 1975 Magazine, là lắng nghe trước khi không còn kịp nữa. Là ghi chép. Là chuyển hóa ký ức thành văn bản, thành nghệ thuật, thành bản sắc.
“Old soldiers never die”, người lính già không chết. Và khi chúng ta kể lại câu chuyện của họ, khi chúng ta đứng nghiêm dưới lá cờ vàng ba sọc đỏ vào mỗi ngày 19 tháng 6, khi chúng ta dạy con cái về ý nghĩa của hai chữ Tự Do, thì những chiến sĩ VNCH vẫn mãi còn đây, trong trái tim mỗi người chúng ta.
1975 Magazine
Cơ sở pháp lý:
- Code of Virginia § 2.2-3309.1 — Vietnamese Americans Freedom Fighters Day (June 19), enacted 2001.
- Code of Virginia § 2.2-3310.2 — Vietnamese-American Heritage Flag (lá cờ vàng ba sọc đỏ), enacted 2004.
- H. Res. 528 (119th Congress, 2025) — Nghị Quyết Hạ Viện Hoa Kỳ ủng hộ công nhận ngày 19 tháng 6 là Veterans of the Republic of Vietnam Armed Forces Day trên toàn quốc, do Dân biểu Derek Tran đệ trình.
- Virginia SJ 139 (2002) — Nghị quyết lưỡng viện Virginia Quốc hội tiểu bang, chính thức ấn định và ghi nhận ngày 19 tháng 6 là Vietnamese Americans Freedom Fighters Day.
Tháng 6/2026
